Federaalka Maqalnaye Ma La Inoo Fasiray?

715

FEDERALISM

Soomaaliya waxa ay ahayd jamhuuriyad madax banaan awoodeedana gacanta ku haysey, Laga soo bilaabo sanadii 1960-kii oo  xornimada ay qaadatay ilaa iyo 1990-kii.

Burburkii ku dhacay Soomaaliya, ayaa keenay in Soomaalidu kala abaado is-aaminaad la’aana ay ka dhalatay dhankii maamulka iyo siyaasadda. Aduunka oo Soomaaliya ay garab ka filaysey ayaa isna kaalin mug leh ka qaatay kala qaybinta Soomaaliya, iyadoo loo abuuray hannaan lagu magacaabay federal oo  dad badan ula muuqda kala qaybintii oo la casiryeeyey.

Tusaale waxaa kuugu filan xiligii Soomaaliya ay jamhuuriyada ahayd hadii gobolada dalka mid kamid ah ay ka dhacdo dhibaato, dadka Soomaaliyeed waxay u arki jireen in ay ka dhacday dhulkoodii iyagana ay u taalo fal-celinteedu. Halka maanta hadii maamul goboleed Soomaaliya ah dhibaato ka dhacdo uu u arko maamul goboleedka kale ee Soomaaliyeed in aanay isaga qusayn.

Sidaas darteed ayeyna arrintan ugu muuqataa kala tagii Soomaaliya oo la casriyeeyey.

Sidaas oo ay tahay, dad badan oo Soomaaliyeed ayaan u daymo la’ayn ka feejignaanta waxa uu  dha-dhamayo federaalku.

Abwaan Cabdullahi Maxamed Jimcaale ayaana tixdan ku cabiray:

In Banaadir laga jaro, Balcad iyo Af-gooyoo

Beledweyne laga dhigo Xuduud beelitaaloo

Badhtankeeda mudug ay, Bir xadiid ah taaloo,

Sool batroolka jiifana Beelo loo afduuboo

Jubba baasha Kenya Bah-wadaag la tahayoo

Baydhabo Ethiopia ay u madax banaantahay

Baahideena maahee Wax la beeray weeyaan.

Hadaba, su’aasha isweydiinta mudan ayaa ah hadii qolo kasta u xiiqsan tahay xaqeeda qabiilnimo,  xayn-daabkeeduna aanu dhaafsiisnayn xaqa beesha oo keliya yaa u xilsaaran kaalintii qaranimo? Inkastoo hannaankan (federaalku) aanu weli rasmi noqon oo ay dhimantahay in loo qaado afti dadweyne, hadana waa muhiim in lagu baraarugo aafooyinka uu xambaarsanyahay.  Abwaan Cabdiladiif Cismaan Faarax oo ka qiirooday kala qoqobka dadka Soomaalida ah lagu hayo ayaa dhankiisa isna tixdan kula hadlay dadka Soomaaliyeed.

 

Soomaalaay damiirki mee

 dareenkii maxaa la tegey

Tanaa tii hore ka daran

In ay arin durugsan tahay

In ay dabin qoolan tahay

Gumeyste dantiisa tahay

Miyey naga deyran tahay

Dalkii nimanbaa qoqobay

Gobolba gobol buu daniyey

Xaduudbaa la kala degaa

Ninba degelkuu xukumo

 dastuur baa jira u yaal

Wuxuu doonuu falaa

Siyaasadu waa u durduro

Danbaa loo wada socdaa

Dadweynuhu waa maxbuus

Ninkii degmo kale tagaa

Siduu dal shisheeye yimi

Damiin baa laga rabaa

Diiwaan baa laga qoraa

 

Aadan Jaamac Axmed